यो लेखले दिनभरका १२ मुख्य समाचारहरू समेटेको छ, जसमा कर दर हेरफेरमा अर्थमन्त्री वाग्लेको स्पष्टीकरण, रास्वपा कर्णाली नेतृत्वको प्रतिस्पर्धा, भूमि आयोगका पूर्वअध्यक्षको सुन ठगीमा संलग्नता, र दरबार हत्याकाण्डको छानबिन समावेश छन्। अन्य समाचारमा बजेट विनियोजन, मल आयात, र सर्लाहीमा प्रहरीमाथि आक्रमण छन्।

म्याग्दीको फेदीवन जङ्गलबाट आठ थान इजाजत नभएका भरुवा बन्दुक बरामद गरिएको छ। 'ब्राबोसेरा' अभियानअन्तर्गत वन्यजन्तु चोरी–सिकारी र अपराध नियन्त्रणका लागि यो कारबाही गरिएको हो। प्रहरीले अवैध बन्दुक राख्नेलाई पाँच वर्ष कैद र ५० हजार रुपैयाँ जरिवाना हुने कानुनी व्यवस्था रहेको जानकारी दिएको छ।

रोल्पाकी ५४ वर्षीया निर्मलाकुमारी श्रेष्ठलाई अमेरिका पठाउने बहानामा ३८ लाख ५० हजार रुपैयाँ ठगी गरेको आरोपमा प्रहरीले पक्राउ गरेको छ। उनलाई टेकुबाट पक्राउ गरी वैदेशिक रोजगार विभागमा पठाइएको छ।

स्वास्थ्य मन्त्रालयले सबै अस्पतालमा विपन्नका लागि १० प्रतिशत शय्या निःशुल्क गर्न अनिवार्य गरेको छ। नयाँ पोर्टलमा शय्या र बिरामीको विवरण रियल टाइममा राख्नुपर्नेछ। नियम उल्लङ्घन गर्ने अस्पताललाई इजाजतपत्र खारेजीसम्मको कारबाही हुनेछ, जसले स्वास्थ्य सेवामा पहुँच र पारदर्शिता सुनिश्चित गर्नेछ।

युक्रेनले रुसभित्र सैन्य र ऊर्जा पूर्वाधारमा गहिराइसम्म पुग्ने आक्रमण गरेको छ, जसमा अग्रपङ्क्तिबाट ९०० किलोमिटर टाढाको कारखाना पनि समावेश छ। रुसले ३२६ ड्रोन खसालेको दाबी गरेको छ। दुवै पक्षले लामो दूरीका आक्रमण तीव्र बनाएका छन्, जसले पुटिनको नियन्त्रण दाबीलाई चुनौती दिएको छ। युद्ध थप जटिल बन्दै गएको छ।

मधुमेह विश्वव्यापी स्वास्थ्य समस्या हो जसले ८३ करोडभन्दा बढी मानिसलाई असर गरेको छ। उच्च रक्तचिनीले आँखाको रेटिनाका रक्तनलीहरूलाई क्षति पुर्याउँछ, जसले मधुमेह रेटिनोप्याथी, म्याकुलर एडेमा, मोतीबिन्दु र ग्लुकोमा जस्ता गम्भीर आँखा समस्या निम्त्याउन सक्छ। अनियन्त्रित मधुमेहले दृष्टि हानि र अन्धोपनको जोखिम बढाउँछ। नियमित आँखा परीक्षण, रक्तचिनी नियन्त्रण र स्वस्थ जीवनशैली रोकथामका लागि महत्त्वपूर्ण छन्।

भारतले नेपाललाई ५० हजार मेट्रिक टन रासायनिक मल उपलब्ध गराउने भएको छ, जसमा ३० हजार मेट्रिक टन युरिया र २० हजार मेट्रिक टन डीएपी समावेश छ। यो सहयोगले नेपालमा मल अभावको समस्या समाधान गर्न र कृषि उत्पादन वृद्धि गर्न मद्दत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

सरकारले भदौ २४ को घटना छानबिन गर्न एक साताभित्र उच्चस्तरीय समिति बनाउने भने पनि साढे दुई महिना बितिसक्दा समिति गठन भएको छैन। राष्ट्रिय मानवअधिकार आयोगले थप अनुसन्धान सिफारिस गरेका सुधन गुरूङ पुनः गृहमन्त्री नियुक्त भएपछि समिति गठनमा अन्यौल बढेको छ।

राष्ट्रिय मानवअधिकार आयोगले गम्भीर मानवअधिकार हननका दोषीलाई कारबाहीको सिफारिस गरे पनि सरकारले त्यसलाई बेवास्ता गर्दै उल्टै ती व्यक्तिहरूलाई पुरस्कृत र बढुवा गर्ने गरेको छ। २२ वर्षमा एक हजारभन्दा बढी सिफारिस भए पनि एक जना दोषीलाई पनि कारबाही गरिएको छैन, जसले आयोगको अधिकार र न्यायप्रति राज्यको प्रतिबद्धतामाथि प्रश्न उठाएको छ।

दीपेन्द्रसिंह ऐरी आईसीसी टी–२०आई अलराउन्डर वरीयतामा हालसम्मकै उत्कृष्ट २५६ रेटिङ प्राप्त गर्दै चौथो स्थानमा उक्लिएका छन्। उनले सिंगापुरमा सम्पन्न एसियन गेम्स छनोटमा नेपाली टोलीलाई अपराजित च्याम्पियन बनाएका थिए। वरीयताको शीर्षमा जिम्बाबेका सिकन्दर राजा छन्।

सभामुखको अधिकारमाथि दुई पटक चुनौती आएको छ। पहिलो, जेठ १७ गते प्रधानमन्त्री बालेन शाहले संसद बैठकमा हस्तक्षेप गरे। त्यसपछि, कांग्रेस सचेतक निश्कल राईले आफैं बैठक सञ्चालन गर्दै पाँच मिनेट मौन धारण गराए, जसलाई सभामुखले सभाको अपमान भने।

दक्षिण अफ्रिकाको जोहानेसबर्गमा भएको सामूहिक गोलीकाण्डमा कम्तीमा १२ जनाको मृत्यु भएको छ भने नौ जना घाइते भएका छन्। सशस्त्र व्यक्तिहरूले अनौपचारिक बस्तीमा प्रवेश गरी अन्धाधुन्ध गोली चलाएका थिए। प्रहरीले यो घटना अवैध खानी उत्खनन समूहबीचको क्षेत्रीय वर्चस्वसँग सम्बन्धित हुन सक्ने आशंका गरेको छ।

गृहमन्त्री सुधन गुरुङले पदवहाली गरेलगत्तै २०५८ सालको दरबार हत्याकाण्डको पुनः अनुसन्धान गर्ने घोषणा गरेका छन्। राजनीतिक दलहरूले यसलाई स्टन्टबाजी र सकारात्मक दुवै रूपमा हेरेका छन्। पूर्व छानबिनले दीपेन्द्रलाई दोषी ठहराए पनि धेरैले यसलाई शंकास्पद मान्छन्।

राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीकी प्रमुख सचेतक खुश्बु ओलीले नेपाललाई सनातन राज्य बनाउनुपर्ने अभिव्यक्ति दिएकै कारण बलात्कार र ज्यान मार्ने धम्की आएको संसदमा बताएपछि गृहमन्त्री सुधन गुरुङले तत्काल उनीसँग छलफल गरेका छन्। ओलीले यो धम्की सनातनीहरूमाथिको प्रहार भएको बताइन्।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहको सीमासम्बन्धी अभिव्यक्तिबारे सदनमा जवाफ दिए। उनले परराष्ट्र मन्त्रालयले सोही दिन विस्तृत जानकारी दिइसकेको र द्विपक्षीय वार्ताद्वारा समस्या समाधान गर्न सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताए।

अमेरिकी सैन्य कारबाहीको जवाफमा इरानले मध्यपूर्वस्थित अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूमा मिसाइल आक्रमण गरेको छ। यस घटनापछि अमेरिका र इरानबीच प्रत्यक्ष सैन्य भिडन्तको अवस्था सिर्जना भएको छ, जसले क्षेत्रीय सुरक्षा र ऊर्जा आपूर्तिमा गम्भीर असर पार्न सक्ने आकलन गरिएको छ।

मध्यपूर्व संकटले विश्व तेल आपूर्ति अवरुद्ध गरिरहेका बेला भारत र भेनेजुएलाले ऊर्जा सम्बन्ध सुदृढ बनाएका छन्। भेनेजुएलाकी अन्तरिम राष्ट्रपति डेल्सी रोड्रिगेजले भारत भ्रमण गरी प्रधानमन्त्री मोदीसँग वार्ता गरिन्। हर्मोज जलडमरुमध्य बन्द हुँदा भारतको ४०% कच्चा तेल आयात प्रभावित भएको छ।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको नेपालले भारतको जग्गा मिचेको अभिव्यक्तिका कारण अवरुद्ध संसद् सुचारु गर्न विपक्षी दलहरू लचक भएका छन्। उनीहरूले परराष्ट्रमन्त्रीको जवाफ प्रधानमन्त्रीको वक्तव्यको रूपमा हुनुपर्ने अडान राखेका छन्। बुधबारको बैठक २ बजेसम्म सारिएको छ।

यांगो राइडले नेपालमा एक वर्ष पूरा गरेको छ, जसले २२६ मिलियन किलोमिटरभन्दा बढी यात्रा सम्पन्न गरी मासिक १० लाखभन्दा बढी प्रयोगकर्ता पुगेको छ। मोटो सेवामा २४७ प्रतिशत वृद्धि भएको छ र चालकहरूका लागि आम्दानीका अवसर सिर्जना गरेको छ।

अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले भन्सार दर हेरफेर र पाना गायबको समाचार भ्रामक रहेको स्पष्ट पारे। उनले परिवर्तन प्राविधिक र मानवीय मात्र भएको बताए। उनले यो विवादलाई 'चियाको कपमा तुफान' भन्दै खण्डन गरे।

इरानले बहराइन, कुवेत र जोर्डनमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूमाथि आक्रमणको जिम्मेवारी लिएको छ, जसलाई होर्मुज जलमार्गमा अमेरिकी आक्रमणको प्रतिशोध भनिएको छ। इरानले थप वृद्धिको जिम्मेवारी वासिङ्टनले लिनुपर्ने चेतावनी दिएको छ, जबकि अमेरिकाले अहिलेसम्म प्रतिक्रिया दिएको छैन।

जलवायु परिवर्तनका कारण सगरमाथाको हिउँ र हिमनदी तीव्र गतिमा पग्लिरहेको छ, जसले आरोहीहरूमा चिन्ता बढाएको छ। परिवर्तित भू-दृश्य, बढ्दो जोखिम, फोहर व्यवस्थापन र दक्ष शेर्पाको पलायनले भविष्यमा आरोहण र नेपालको पर्यटन अर्थतन्त्रमा असर पार्न सक्छ। संरक्षण र दिगो अभ्यासका लागि तत्काल कदम चाल्न आवश्यक छ।

नेपाली कांग्रेसका उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माले संस्थापनइतर पक्षका पाँच नेताहरूलाई पार्टीभित्रको मतभेद अन्त्य गर्न ७ बुँदे प्रस्ताव ह्वाट्सएपमार्फत पठाएका छन्। यो सर्वोच्च अदालतले विशेष महाधिवेशनलाई वैधानिकता दिएपछि भएको हो। नेता शेखर कोइरालाले भने प्रस्तावबारे आफूलाई जानकारी नभएको बताएका छन्।

मध्यपूर्वमा जारी युद्ध थप उग्र बनेको छ। अमेरिकी हेलिकप्टर खसालेपछि इरानले कुवेत, बहराइन र जोर्डनमा रहेका अमेरिकी सैन्य अखडामा प्रतिशोधात्मक हवाई आक्रमण गरेको छ। अमेरिकाले इरानी हवाई रक्षा प्रणालीमा सटीक प्रहार गरेको छ। यसले कूटनीतिक प्रयासलाई धक्का पुर्याएको छ भने विश्व बजार र तेलको मूल्य प्रभावित भएको छ।

नवनियुक्त मन्त्री सुधन गुरुङ र महावीर पुनले शपथ लिए। गृहमन्त्री गुरुङले जेनजी आन्दोलन मुद्दा समीक्षा र नारायणहिटी हत्याकाण्ड छानबिनसहित चार निर्णय गरे। सगरमाथा आरोहण सिजन सम्पन्न भयो। फ्लाई दुबईले पोखरा–दुबई सिधा उडान सुरु गर्ने भएको छ।

इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) ले दक्षिणी इरानमा अमेरिकी आक्रमणको जवाफमा बहराइनस्थित अमेरिकी नौसेनाको फिफ्थ फ्लिटमा ड्रोन आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ। आईआरजीसीले अमेरिकी आक्रामकता जारी रहेमा कडा कदम चाल्ने चेतावनी दिएको छ।

नेपाली चलचित्रका लेखक, निर्माता र निर्देशक कृष्ण चापागाईँको अमेरिकामा उपचारको क्रममा निधन भएको छ। उनले इज्जतदार, निखिल दाइ, एक नजर लगायतका फिल्म निर्देशन गरेका थिए। उनको निधनप्रति कलाकर्मीहरूले शोक व्यक्त गरेका छन्।

बंगलादेशले ढाकामा पहिलो एकदिवसीय खेलमा अस्ट्रेलियालाई ८६ रनले हराएको छ, जुन २१ वर्षपछिको पहिलो जित हो। चार पटक क्याच छुटेपछि मोसाद्देक हुसेनले ८६ रन बनाए। अस्ट्रेलियाको खराब फिल्डिङ र ब्याटिङले पतन भयो, नाहिद रानाले चार विकेट लिए।

काठमाडौं उपत्यकासहित देशका धेरै ठाउँमा वर्षा भएको छ, जसले लामो गर्मीपछि राहत दिएको छ। झापा, दाङ, तनहुँ र काठमाडौंमा हल्कादेखि मध्यम वर्षा मापन गरिएको छ। मौसमी प्रणाली पूर्वतर्फ सर्दै गएको छ, र शुक्रवार र शनिवार भारी वर्षाको सम्भावना छ।

कैलालीको धनगढीमा २० वर्षीय राजकुमार रानाको कुटपिट गरी हत्या गरिएको छ। उनको शव मोहना नदी किनारमा फेला परेको थियो। प्रहरीले दुई जनालाई पक्राउ गरी अन्य दुई फरारको खोजी गरिरहेको छ।

बागलुङका तेजनारायण श्रेष्ठले तीन दशकदेखि पानी घट्ट चलाउँदै आएका छन्। आधुनिक प्रविधिको युगमा पनि ग्रामीण क्षेत्रमा यो परम्परागत पेसा जीवनयापनको आधार बनेको छ। उनी अन्न वा पैसा लिएर घट्ट सञ्चालन गर्छन्।

पोखरा महानगरपालिका खेलकुद विकास समितिले जेठ ३० देखि असार ५ गतेसम्म 'खेल सप्ताह' आयोजना गर्ने भएको छ। यसले खेल संस्कृतिको विकास र नयाँ प्रतिभाको खोजी गर्ने उद्देश्य राखेको छ। कार्यक्रममा दुई राष्ट्रियस्तरका (मुवाथाई र साइक्लिङ) र पाँच ग्रासरुट तहका खेलहरू समावेश छन्।

नवलपरासीको विनयी त्रिवेणी गाउँपालिकामा मङ्गलबार आएको वर्षासहितको हुरीले १७ घर र दुई गोठमा क्षति पुर्याएको छ। टिनका छाना उड्नुका साथै पर्खाल चर्किएको छ। मानवीय तथा पशु चौपायामा कुनै क्षति नभएको प्रहरीले जनाएको छ।

फिफा विश्वकप २०२६ नजिकिँदै गर्दा, नेपालको डिजिटल स्ट्रिमिङ प्लेटफर्म डीगोले नेपाली कमेन्टरी र फुल एचडीमा सबै १०४ खेलको प्रत्यक्ष प्रसारण गर्ने घोषणा गरेको छ। मोबाइल पास ५४९ रुपैयाँमा उपलब्ध छ।

नेपालमा इन्टरनेट र मोबाइल बैंकिङको पहुँच उल्लेखनीय रूपमा बढे पनि प्रशासन, स्वास्थ्य र भूमिसुधार जस्ता क्षेत्रमा सरकारको 'डिजिटल नेपाल' अवधारणा कमजोर छ। निकायबीच समन्वयको अभाव, कमजोर पूर्वाधार र नीतिगत जटिलताका कारण नागरिकले डिजिटल पहिचानपत्र र सवारी लाइसेन्स पाउन वर्षौं कुर्नुपरेको छ, जसले डिजिटल पहुँच र सेवा प्रवाहबीचको खाडल देखाएको छ।

यस लेखमा नेपालको अर्थतन्त्रमा निजी क्षेत्रको भूमिकाबारे चर्चा गरिएको छ, जसले कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा ८१% र रोजगारीमा ८५% योगदान गर्दछ। सार्वजनिक र निजी दुवै क्षेत्रमा सुशासनको आवश्यकतालाई जोड दिइएको छ, जसमा भाडा–खोजी, साँठगाँठको पुँजीवाद र नीतिगत भ्रष्टाचारजस्ता मुद्दाहरू उठाइएका छन्। विज्ञहरूले राज्यले अनुकूल वातावरण बनाउनुपर्ने र निजी क्षेत्रले पारदर्शिता तथा जवाफदेहिता अपनाउनुपर्ने बताएका छन्।

आजको मुख्य १० समाचारमा प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहद्वारा मन्त्रिपरिषद् पुनर्गठन, नेपाल–भारत सम्बन्ध सुधार, 'मुसा प्रवृत्ति' विवाद, एसईईमा जफत मोबाइल नष्ट प्रकरणमा सर्वोच्चमा रिट, र केरा खेतीमा पनामा रोगको खतरा समावेश छन्।

प्रहरीले मंगलबार पशुपतिनाथ मन्दिर क्षेत्रमा भक्तजनको सुनको सिक्री लुटपाट गरेको अभियोगमा पाँच भारतीय नागरिकलाई पक्राउ गरेको छ। उनीहरूबाट दुई थान सिक्री बरामद गरी सात दिनको म्याद थप गरी अनुसन्धान भइरहेको छ।

राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका नेता ज्ञानेन्द्र शाहीले नवनियुक्त गृहमन्त्री सुधन गुरुङलाई बधाई दिँदै दरबार हत्याकाण्डको निष्पक्ष छानबिनको माग गरेका छन्। उनले घटनाका बेला गृहमन्त्री रहेका राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेललाई पनि अनुसन्धानको दायरामा ल्याउनुपर्ने बताएका छन्।

काठमाडौंको बत्तिसपुतलीस्थित होटल एडीका सञ्चालकसहित १६ जनालाई अनलाइनमार्फत यौनजन्य गतिविधि गरेको आरोपमा प्रहरीले पक्राउ गरेको छ। उनीहरूले सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गरी ग्राहक खोज्ने गरेको प्रारम्भिक अनुसन्धानमा खुलेको छ। घटनाको अनुसन्धान प्रहरी वृत्त गौशालाले गरिरहेको छ।

विराटनगर विमानस्थलका चार पसलले यात्रुलाई अंकित मूल्यभन्दा धेरै मूल्य असुल गरेको भन्दै जिल्ला प्रशासन मोरङले १२ लाख रुपैयाँ जरिवाना गरेको छ। अनुगमनमा ५० रुपैयाँको पेय १६० र १०० रुपैयाँको चकलेट २०० मा बिक्री गरेको पाइएको थियो। उपभोक्ता संरक्षण ऐनअनुसार प्रत्येक पसललाई ३ लाख जरिवाना गरिएको हो।

दोस्रोपटक गृहमन्त्री बनेका सुधन गुरुङले पदभार ग्रहण गर्दै जेनजी आन्दोलनका मुद्दा समीक्षा, दरबार हत्याकाण्डको थप छानबिन, सूचना चुहावट नियन्त्रण र सीआईबीलाई सशक्त बनाउने चार महत्त्वपूर्ण निर्णय गरेका छन्।

एसईई परीक्षाका क्रममा जफत गरिएका मोबाइल पानीमा डुबाएर नष्ट गर्ने पदाधिकारीमाथि फौजदारी कारबाही र पीडितलाई क्षतिपूर्तिको माग गर्दै विद्यार्थीहरूले सर्वोच्च अदालतमा रिट दायर गरेका छन्। कानुनले नदिएको अधिकार प्रयोग गरी सम्पत्ति नष्ट गर्ने कार्यलाई स्वेच्छाचारी भन्दै रिटमा परमादेशको माग गरिएको छ। सुनुवाइका लागि बुधबार पेसी तोकिएको छ।

नवनियुक्त विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्री महावीर पुनले आफूले लामो समयदेखि वकालत गर्दै आएको विषयमा नै पासोमा परेको बताएका छन्। उनले प्रविधि विकासबिना देशको विकास असम्भव रहेको र यस क्षेत्रको लागि विनियोजित एक प्रतिशत बजेट अपर्याप्त रहेको बताए।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले मन्त्रिमण्डल पुनर्गठन गर्दै दुई नयाँ मन्त्री थपेका छन्। मङ्गलबार उनको सिफारिसमा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले सुधन गुरुङलाई गृहमन्त्री र महावीर पुनलाई विज्ञान प्रविधि मन्त्री नियुक्त गरेपछि १७ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् बनेको छ।

नेपाली कांग्रेसले बोलाएको विपक्षी दलहरूको बैठक काठमाडौंमा सुरु भएको छ। सिंहदरबारस्थित कांग्रेस संसदीय दलको कार्यालयमा विभिन्न दलका नेताहरूले सदनको गतिरोध र समसामयिक राजनीतिबारे छलफल गरिरहेका छन्।

नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) ले बैंकिङ कसूर र चेक अनादरका १४ मुद्दामा फरार राजु मिजारलाई धुम्बाराहीबाट पक्राउ गरेको छ। अदालतले उनलाई २ करोड ५८ लाख बिगो, जरिवाना र क्षतिपूर्तिसहित ९० दिन कैद सजाय तोकेको थियो।

दुई मन्त्रीहरूको मंगलबारको शपथ समारोह राष्ट्रपति कार्यालयले तयारी नपुगेको भन्दै दिउँसो ३ बजेबाट साढे ४ बजे सारिएको छ। प्रधानमन्त्री शाहले सम्पत्ति विवादमा क्लिनचिट पाएका सुधन गुरुङलाई पुनः गृहमन्त्री र महावीर पुनलाई विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तनमन्त्री सिफारिस गरेका छन्।

महावीर पुनका लागि विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालयको कार्यकक्ष तयार गरिएको छ। युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयको रूपमा प्रयोग हुँदै आएको कार्यकक्ष सरसफाइ गरी बोर्ड राखिएको छ। कर्मचारी व्यवस्थापन र संरचनाबारे शिक्षा मन्त्रालयसँग छलफल भइरहेको छ।

नेपाली कांग्रेसका सभापति गगन थापाले पार्टी छोड्ने धम्की दिनेहरूलाई फकाउन नलाग्न आग्रह गरे। गोरखामा बोल्दै उनले पार्टीको आन्तरिक समस्या सफा गर्न र जनतासँग जोडिन ध्यान दिनुपर्ने बताए।